Próby wyjaśnienia mechanizmów dyskalkulii

Dyskalkulia to bardzo złożone zjawisko. Nic dziwnego więc, że badacze spierają się nad tym, co dokładnie jest jej powodem. Poniżej wyróżniamy różne próby wyjaśnienia tego zjawiska, czyli odmienne podejścia teoretyczne do tego problemu. Jest to ważna kwestia, ponieważ inne rozumienie mechanizmów dyskalkulii skutkuje zazwyczaj odmiennym rodzajem narzędzi używanych do terapii. Dlatego też przyjęcie pewnego stanowiska teoretycznego jest ściśle związane z podejmowanymi próbami polepszenia zdolności matematycznych u dzieci.

1. Wyjaśnienie Piaget'owskie

Jest to podejście teoretycznie najstarsze. Związane jest z piagetowską teorią rozwoju dziecka. Wyróżnił on cztery okresy, które przechodzi każde dziecko normalnie rozwijające się. Każdy z nich charakteryzuje się nieco innymi cechami, rozwijają się inne mechanizmy rozumienia świata.

Zobaczmy więc, jakie są stadia rozwoju dziecka wg Piageta:

• Okres sensoryczno-motoryczny od 0-2 r. ż.
• Okres myślenia przedoperacyjnego od 2-6 r. ż.
• Okres operacji konkretnych od 6-12 r. ż.
• Okres operacji formalnych od 12-13 r. ż.

Z naszego punktu widzenia najważniejszy jest trzeci okres rozwoju, ponieważ to właśnie w nim rozwijają się umiejętności, które następnie wykorzystywane są w szkole na lekcjach matematyki. Zgodnie z podejściem piagetowskim, dyskalkulia bowiem to zaburzenie rozwojowe w zakresie operacji konkretnych.

W tym okresie rozwija się głównie zdolność rozumowania operacyjnego. Oto wskaźniki zakresu rozumowania operacyjnego:

• Ustalanie stałości ilości nieciągłych (liczba elementów nie zmienia się mimo przemieszczeń)
• Porządkowanie elementów w zbiorze przy wyznaczaniu konsekwentnych serii
• Ustalanie stałości masy
• Ustalenie stałości długości
• Ustalanie stałej objętości cieczy

Zaburzenie związane z tymi umiejętnościami powoduje trudności w rozumieniu problemów matematycznych. To zaś przekłada się na niezdolność do rozwiązywania zadań i złe oceny w szkole.

2. Wyjaśnienie neurobiologiczne

W próbach wyjaśnienia powodów dyskalkulii możemy również przyjąć perspektywę neurobiologiczną. Z tego punktu widzenia główną zmienną, która wpływa na umiejętności matematyczne jest mózg. Uszkodzenia mózgu, spowodowane w różny sposób, mogą prowadzić do zaburzeń w zachowaniu i zdolnościach poznawczych. Poniżej wymienione zostały obszary, którym przypisuje się tutaj duże znaczenie:

• Syndrom Gearstmanna - zaburzenie neurologiczne związane z uszkodzeniem okolicy ciemieniowej i zakrętu kątowego lewej półkuli, dyskalkulii towarzyszą tutaj również inne objawy
• Uszkodzenie prawej półkuli powoduje problemy przestrzenne, co przekłada się na upośledzenie wyobraźni przestrzennej niezbędnej do rozwiązywania niektórych problemów matematycznych
• Kora czołowa – jej rola to analiza procesów związanych z wyższą matematyką, jej uszkodzenie może więc skutkować problemami w tej dziedzinie

3. Dyskalkulia jako konsekwencja dysfunkcji mózgu

Wyjaśnienie ściśle związane w tym przedstawionym powyżej. Na skutek zaburzeń funkcjonowania w obszarach mózgu związanych z przetwarzaniem informacji matematycznej dyskalkulię charakteryzują poniższe cechy:

• Obejmuje specyficzne zaburzenie zdolności matematycznych w kontekście normalnego rozwoju umysłowego
• Jest rozpoznawane jako zaburzenie, gdy występują istotne różnice pomiędzy aktualnymi zdolnościami matematycznymi dziecka, a tymi, które są odpowiednie dla jego wieku
• Stanowi zaburzenie rozwojowe odmienne od nabytych form akalkulii ujawniającej się u dorosłych

4. Niedojrzałość jako powód trudności w uczeniu się matematyki

 Niezdolność do rozumienia problemów matematycznych może zostać powiązana z niedojrzałością dziecka. W takim wypadku można wyróżnić cztery elementy, które są wykształcone w niewystarczającym stopniu. Przedstawione one zostały na poniższym rysunku: 

 

Elementy składające się na niedojrzałość, która powoduje trudności w uczeniu się matematyki.

Można więc wyciągnąć taki wniosek: Dzieci są dojrzałe do uczenia się matematyki w szkole wówczas, gdy chcą się uczyć matematyki, potrafią zrozumieć sens zależności matematycznych omawianych na lekcjach i wytrzymują napięcia, które towarzyszą rozwiązywaniu zadań matematycznych.

Źródła:

Gruszczyk-Kolczyńska E., Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1992, ss. 20, 22, 50-51, 98.
Szeląg E., Kossobudzki P., Dyskalkulia to wada centrum obliczeniowego mózgu, Wiedza i życie 9/2001.
Stryczniewicz B., Oswoić matmę. Jak pokonać trudności z matematyką w szkole podstawowej?, Wydawnictwo NOWIK Sp.j., Opole 2005, s. 7.
Wadsworth B., Teoria Piageta. Poznawczy i emocjonalny rozwój dziecka, WSiP, Warszawa 1988, s. 38, ss. 72-109.